Hər ilin iyun ayı dünyada Altsheymer və Beyin Maarifləndirmə Ayı (Alzheimer’s & Brain Awareness Month) kimi qeyd olunur. Bu təşəbbüsün əsas məqsədi insanların beyin sağlamlığı barədə məlumatlılığını artırmaq, Altsheymer xəstəliyi və digər demensiya formalarının erkən aşkarlanmasının əhəmiyyətini vurğulamaqdır.
Əhalinin yaşlanması ilə əlaqədar olaraq demensiya halları bütün dünyada artmaqdadır. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, vaxtında diaqnostika və düzgün həyat tərzi bir çox hallarda xəstəliyin inkişafını ləngidə və xəstələrin həyat keyfiyyətini yaxşılaşdıra bilər.
Demensiya bir xəstəlik deyil, yaddaş, düşünmə, ünsiyyət və gündəlik fəaliyyət qabiliyyətinin pozulması ilə xarakterizə olunan simptomlar toplusudur. Demensiyanın ən geniş yayılmış səbəbi Altsheymer xəstəliyidir və bütün demensiya hallarının təxminən 60-70 faizini təşkil edir.
Bu vəziyyət tədricən inkişaf edir və zaman keçdikcə insanın müstəqil həyat sürmək qabiliyyətini məhdudlaşdıra bilər.
Demensiyanın erkən əlamətləri
Erkən mərhələdə müşahidə olunan əlamətləri tanımaq vaxtında tibbi yardım almaq baxımından çox vacibdir.
1. Yaddaş problemləri
Yeni məlumatları yadda saxlamaqda çətinlik çəkmək, eyni sualları təkrar vermək və yaxın zamanda baş vermiş hadisələri unutmaq.
2. Planlaşdırma və qərarvermə çətinliyi
Sadə maliyyə hesablamalarında, gündəlik işlərin təşkilində və ya tanış tapşırıqların yerinə yetirilməsində problemlər yaşamaq.
3. Zaman və məkan hissinin itməsi
Tarixləri, günləri və ya yerləşdiyi məkanı qarışdırmaq.
4. Danışıq və ünsiyyət problemləri
Söz tapmaqda çətinlik çəkmək, söhbətin mövzusunu izləyə bilməmək və ya eyni fikri dəfələrlə təkrarlamaq.
5. Əhval və davranış dəyişiklikləri
Səbəbsiz narahatlıq, aqressivlik, depressiya və ya sosial fəaliyyətdən uzaqlaşma.
6. Əşyaların yerini unutmaq
Əşyaları qeyri-adi yerlərə qoymaq və sonradan onları tapmaqda çətinlik çəkmək.
Beyin sağlamlığını necə qoruya bilərik?
Alimlər beyin sağlamlığının qorunmasında həyat tərzinin mühüm rol oynadığını bildirirlər.
Fiziki aktiv olun
Müntəzəm gəzinti, üzgüçülük və digər fiziki fəaliyyətlər beyinə qan dövranını yaxşılaşdırır.
Sağlam qidalanın
Tərəvəz, meyvə, balıq, qoz-fındıq və tam taxıllarla zəngin qidalanma beyin fəaliyyətini dəstəkləyir.
Zehni fəaliyyətinizi artırın
Kitab oxumaq, yeni bacarıqlar öyrənmək, məntiq oyunları və intellektual fəaliyyətlər beyin hüceyrələrinin aktivliyini qorumağa kömək edir.
Yuxunu prioritet edin
Keyfiyyətli yuxu yaddaşın möhkəmlənməsində və beynin bərpa proseslərində mühüm rol oynayır.
Xroniki xəstəlikləri nəzarətdə saxlayın
Hipertoniya, şəkərli diabet, piylənmə və yüksək xolesterin kimi risk faktorlarının idarə olunması beyin sağlamlığını qorumağa kömək edir.
Sosial əlaqələri qoruyun
Ailə və dostlarla ünsiyyət, ictimai fəaliyyətlərdə iştirak və sosial aktivlik demensiya riskinin azalmasına müsbət təsir göstərə bilər.
Yaddaş zəifləməsi və ya düşünmə qabiliyyətində dəyişikliklər yaşlanmanın normal hissəsi kimi qəbul edilməməlidir. Bu əlamətlər gündəlik həyata təsir göstərməyə başlayırsa, nevroloq və ya geriatr mütəxəssisinə müraciət etmək tövsiyə olunur.
Erkən diaqnostika xəstəliyin səbəbinin müəyyənləşdirilməsinə, müalicə və dəstək tədbirlərinin vaxtında başlanmasına imkan yaradır.
Altsheymer və Beyin Maarifləndirmə Ayı bizə xatırladır ki, beyin sağlamlığı ümumi sağlamlığın ayrılmaz hissəsidir. Demensiyanın erkən əlamətlərini tanımaq, risk faktorlarını azaltmaq və sağlam həyat tərzi seçmək həm fərdlərin, həm də cəmiyyətin sağlam gələcəyi üçün vacib addımlardır.
Unutmayaq: Beynimizi qorumaq gələcəyimizi qorumaq deməkdir.
