Hepatit C virusu (HCV) qaraciyəri zədələyən və uzun müddət simptomsuz gedişə malik olan infeksion xəstəlikdir. Xəstəlik kəskin və ya xroniki formada inkişaf edə bilər. Dünya üzrə milyonlarla insan Hepatit C ilə yaşayır və onların əhəmiyyətli hissəsi xəstə olduqlarından xəbərsizdir.
Müasir antiviral müalicələr Hepatit C-ni tam sağalda bilsə də, profilaktika hələ də ən effektiv qorunma üsulu hesab edilir.
Hepatit C əsasən yoluxmuş qan vasitəsilə ötürülür. Virusun yayılmasında aşağıdakı amillər mühüm rol oynayır:
- Steril olmayan tibbi alətlərdən istifadə
- Birdəfəlik şprislərin təkrar istifadəsi
- Narkotik maddələrin inyeksiya yolu ilə qəbulu
- Sterilizasiya olunmamış tatu və pirsinq avadanlıqları
- Yoluxmuş qan və ya qan məhsulları ilə təmas
- Təsadüfi iynə batmaları (xüsusilə səhiyyə işçilərində)
- Nadir hallarda anadan uşağa ötürülmə
Gündəlik məişət təması, qucaqlaşma, əl sıxma, eyni qab-qacaqdan istifadə və ya öskürək yolu ilə Hepatit C ötürülmür.
Hepatit C uzun illər heç bir əlamət vermədən inkişaf edə bilər. Vaxtında aşkarlanmadıqda aşağıdakı ağırlaşmalara səbəb ola bilər:
- Qaraciyər sirrozu
- Qaraciyər çatışmazlığı
- Hepatosellulyar karsinoma (qaraciyər xərçəngi)
- Həyat keyfiyyətinin azalması
Məhz buna görə profilaktik tədbirlər ictimai sağlamlığın əsas istiqamətlərindən biridir.
Hepatit C-dən qorunma yolları
1. Steril tibbi xidmətlərdən istifadə edin
İynə, şpris və digər invaziv tibbi alətlər yalnız birdəfəlik və ya tam sterilizasiya olunmuş olmalıdır. Xəstəxana və klinikalarda infeksiyaya nəzarət qaydalarına ciddi əməl edilməlidir.
2. Təhlükəsiz qan köçürülməsi
Müasir qan banklarında donor qanı Hepatit C və digər infeksiyalara görə yoxlanılır. Qan və qan komponentlərinin təhlükəsizliyi profilaktikanın vacib hissəsidir.
3. Tatu və pirsinq zamanı diqqətli olun
Bu prosedurları yalnız lisenziyalı və sanitar-gigiyenik tələblərə əməl edən müəssisələrdə etdirmək tövsiyə olunur.
4. Şəxsi gigiyena vasitələrini paylaşmayın
Ülgüc, manikür alətləri, diş fırçası kimi əşyalarda qan qalıqları ola bilər. Bu vasitələr yalnız fərdi istifadə üçün nəzərdə tutulmalıdır.
5. Səhiyyə işçiləri üçün qoruyucu tədbirlər
Tibbi personal əlcək, qoruyucu vasitələr və təhlükəsiz iynə sistemlərindən istifadə etməlidir. Təsadüfi qan təması halları dərhal qeydə alınmalı və qiymətləndirilməlidir.
6. Risk qruplarında müntəzəm müayinələr
Aşağıdakı şəxslər mütəmadi olaraq Hepatit C testindən keçməlidirlər:
- İnyeksion narkotik istifadəçiləri
- Hemodializ xəstələri
- Tez-tez qan məhsulu alan şəxslər
- Səhiyyə işçiləri
- Keçmişdə steril olmayan prosedurlara məruz qalmış şəxslər
Hepatit C-yə qarşı peyvənd varmı?
Hazırda Hepatit C virusuna qarşı təsdiqlənmiş peyvənd mövcud deyil. Bu səbəbdən profilaktik tədbirlər və erkən diaqnostika xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Bunun əksinə olaraq Hepatit A və Hepatit B infeksiyalarına qarşı effektiv peyvəndlər mövcuddur.
Müasir laborator diaqnostika üsulları Hepatit C-ni erkən mərhələdə aşkarlamağa imkan verir. Erkən diaqnoz qoyulan xəstələrdə müalicənin uğur faizi çox yüksəkdir və qaraciyər ağırlaşmalarının qarşısını almaq mümkündür.
Hepatit C ciddi, lakin profilaktik tədbirlərlə qarşısı alına bilən virus infeksiyasıdır. Steril tibbi xidmətlərdən istifadə, təhlükəsiz qan dövriyyəsi, şəxsi gigiyena qaydalarına riayət və risk qruplarının müntəzəm müayinəsi xəstəliyin yayılmasının qarşısını almaqda mühüm rol oynayır. Erkən diaqnostika və vaxtında müalicə isə qaraciyərin sağlamlığını qorumağın ən effektiv yollarındandır.
