Mövsümi dəyişikliklər insan sağlamlığına birbaşa təsir göstərir və ilin müxtəlif dövrlərində müəyyən yoluxucu xəstəliklərin yayılma riski artır. Xüsusilə payız-qış aylarında respirator virus infeksiyaları, yaz-yay mövsümündə isə bağırsaq infeksiyaları, qida zəhərlənmələri və həşəratlarla ötürülən xəstəliklər daha çox müşahidə olunur. Azərbaycanda aidiyyəti qurumların məlumatına görə, epidemioloji vəziyyət nəzarətdə olsa da, mövsümi risklərə qarşı profilaktik tədbirlər vacib olaraq qalır.
Soyuq hava şəraiti, qapalı məkanlarda uzun müddət qalmaq və havalandırmanın zəifləməsi virusların yayılmasını sürətləndirir. Bu dövrdə ən çox rast gəlinən xəstəliklər:
- Mövsümi qrip (influenza)
- Kəskin respirator virus infeksiyaları
- COVID-19 və digər hava-damcı yolu infeksiyaları
- Bronxit və tonzillit
Mütəxəssislər bildirirlər ki, viruslar soyuq hava şəraitində daha uzun müddət aktiv qalır və insanlar arasında yaxın təmas yoluxma riskini artırır.
İsti hava qida məhsullarının daha tez xarab olmasına səbəb olur. Bu isə qida zəhərlənmələri və bağırsaq infeksiyalarının artmasına gətirib çıxarır. Həmçinin hovuzlar, çimərliklər və gigiyena qaydalarına əməl edilməməsi müxtəlif infeksiyaların yayılmasına şərait yaradır.
Yay aylarında xüsusilə aşağıdakı risklər artır:
- Salmonella və digər bağırsaq infeksiyaları
- Enterovirus infeksiyaları
- Dəri infeksiyaları
- Günvurma və susuzlaşma
- Ağcaqanad və gənə vasitəsilə yayılan xəstəliklər
Mütəxəssislər qeyd edir ki, ağcaqanad və gənələr bəzi təhlükəli xəstəliklərin daşıyıcısı ola bilər. Azərbaycanda xüsusilə leyşmanioz və gənə mənşəli infeksiyalar müəyyən bölgələr üçün aktual hesab olunur.
Mövsümi yoluxucu xəstəliklər aşağıdakı şəxslər üçün daha təhlükəli ola bilər:
- Uşaqlar
- Yaşlı şəxslər
- Hamilə qadınlar
- Xroniki xəstəliyi olanlar
- İmmuniteti zəif şəxslər
Bu qruplarda xəstəliklər daha ağır keçə və ağırlaşmalar yarada bilər.
Mövsümi yoluxucu xəstəliklərdən qorunmaq üçün aşağıdakı tədbirlərə əməl etmək vacibdir:
- Əlləri mütəmadi yumaq
- Qapalı məkanları tez-tez havalandırmaq
- Xəstə şəxslərlə yaxın təmasdan çəkinmək
- Meyvə-tərəvəzi yaxşı yumaq
- Küçə şəraitində satılan şübhəli qidalardan uzaq durmaq
- Yetərli maye qəbul etmək
- Mövsümə uyğun geyinmək
- Peyvəndlərdən vaxtında istifadə etmək
- İmmuniteti gücləndirən sağlam qidalanmaya üstünlük vermək
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı,xüsusilə, risk qrupları üçün mövsümi qrip peyvəndini vacib hesab edirlər.
Mövsümi yoluxucu xəstəliklər hər il təkrarlanan ictimai sağlamlıq problemlərindən biridir. Sadə gigiyena qaydalarına əməl etmək, düzgün qidalanmaq və profilaktik tədbirləri vaxtında görmək həm fərdi, həm də ictimai sağlamlığın qorunmasında mühüm rol oynayır. Maarifləndirmə və erkən profilaktika yoluxma riskini əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər.
