Həkim müayinəsi zamanı xəstədən yalnız şikayətləri deyil, həm də son günlərdə və ya həftələrdə harada olduğu, kimlərlə təmasda olduğu, hansı qidaları qəbul etdiyi və hansı mühitdə yaşadığı barədə suallar verilir. Bu məlumatlar epidemioloji anamnez adlanır və bir çox yoluxucu xəstəliyin diaqnostikasında mühüm rol oynayır.
Epidemioloji anamnez xəstənin yoluxucu xəstəliklə əlaqəli risk faktorlarını müəyyən etmək üçün toplanan məlumatlar toplusudur. Bu məlumatlar həkimə xəstəliyin mənbəyini, yoluxma yolunu və mümkün riskləri qiymətləndirməyə kömək edir.
Sadə dillə desək, epidemioloji anamnez "xəstə bu infeksiyanı haradan və necə yoluxdura bilər?" sualına cavab axtarır.
Epidemioloji Anamnezə Hansı Məlumatlar Daxildir?
1. Xəstə insanlarla təmas
- Son günlərdə xəstə və ya xəstəlik əlamətləri olan şəxslərlə görüş olubmu?
- Ailə üzvləri və ya iş yoldaşları arasında oxşar simptomları olan varmı?
2. Səyahət Tarixi
- Son həftələrdə və ya aylarda başqa şəhər və ya ölkəyə səfər edilibmi?
- Yoluxucu xəstəliklərin yayıldığı bölgələrdə olubmu?
3. Heyvanlarla Təmas
- Ev heyvanları və ya kənd təsərrüfatı heyvanları ilə təmas olubmu?
- Gənə, ağcaqanad və ya digər həşərat dişləmələri baş veribmi?
4. Qida və Su Mənbələri
- Şübhəli qidalar qəbul edilibmi?
- Təmizliyinə əmin olunmayan su istifadə olunubmu?
5. İş və Yaşayış Şəraiti
- Tibb müəssisələrində, laboratoriyalarda və ya heyvan təsərrüfatlarında işləyirmi?
- Kollektiv yaşayış yerlərində olubmu?
Epidemioloji anamnez aşağıdakı hallarda xüsusi əhəmiyyət daşıyır:
✅ Yoluxucu xəstəliklərin erkən aşkarlanması
✅ Düzgün diaqnozun qoyulması
✅ Xəstəliyin yayılmasının qarşısının alınması
✅ Təmasda olan şəxslərin müəyyən edilməsi
✅ Epidemioloji araşdırmaların aparılması
Məsələn, yüksək hərarət və halsızlıq şikayətləri ilə müraciət edən bir şəxsin yaxın zamanda gənə dişləməsinə məruz qalması Krım-Konqo hemorragik qızdırması ehtimalını artırır. Eyni simptomlar olan, lakin xarici səfərdən qayıdan şəxsdə isə başqa infeksiyalar nəzərə alına bilər.
COVID-19 pandemiyası dövründə epidemioloji anamnezin əhəmiyyəti bütün dünyada daha aydın şəkildə görüldü. Xəstənin səyahət tarixi, yoluxmuş şəxslərlə təması və yaşadığı mühit diaqnostika və profilaktik tədbirlərin əsasını təşkil edirdi.
Bu yanaşma yalnız COVID-19 deyil, qrip, qızılca, hepatitlər, vərəm, meninqit və digər yoluxucu xəstəliklər üçün də vacibdir.
Epidemioloji anamnez yoluxucu xəstəliklərin müəyyən edilməsində və onların yayılmasının qarşısının alınmasında ən vacib vasitələrdən biridir. Həkimin verdiyi suallara dəqiq və tam cavab vermək düzgün diaqnozun qoyulmasına, vaxtında müalicəyə başlanmasına və ictimai sağlamlığın qorunmasına kömək edir.
Unutmayaq ki, bəzən xəstəliyin diaqnozunu qoymağa laborator analizdən əvvəl məhz düzgün toplanmış epidemioloji anamnez kömək edir.
