Son illərdə dünyanın bir çox ölkəsində gənələrin yayılma arealının genişlənməsi ictimai səhiyyə sahəsində ciddi narahatlıq doğurur. Mütəxəssislər bildirirlər ki, iqlim dəyişiklikləri, xüsusilə mülayim qışlar və uzun sürən isti mövsümlər gənələrin sağ qalmasına, çoxalmasına və yeni ərazilərə yayılmasına şərait yaradır. Nəticədə gənə vasitəsilə yayılan xəstəliklərin sayı və coğrafiyası da artmaqdadır.
Gənələr insan və heyvan qanı ilə qidalanan parazitlərdir. Onlar müxtəlif virus, bakteriya və parazitləri daşıyaraq ciddi infeksion xəstəliklərin yayılmasına səbəb ola bilirlər. Bir çox hallarda gənə dişləməsi ağrısız olduğu üçün insanlar yoluxma riskini vaxtında hiss etmirlər.
Gənələr vasitəsilə yayılan əsas xəstəliklər
Krım-Konqo Hemorragik Qızdırması (KKHQ)
Krım-Konqo hemorragik qızdırması yüksək hərarət, əzələ ağrıları və qanaxmalarla müşayiət olunan təhlükəli virus xəstəliyidir. Xəstəlik əsasən yoluxmuş gənələrin dişləməsi və ya xəstə heyvanlarla təmas nəticəsində yayılır. Ağır hallarda ölüm riski yüksək ola bilər.
Laym Xəstəliyi
Laym xəstəliyi bakterial infeksiyadır və erkən mərhələdə diaqnoz qoyulmadıqda sinir sistemi, ürək və oynaqlarda ciddi fəsadlara səbəb ola bilər. Xəstəliyin ilkin əlamətlərindən biri dişləmə yerində halqaşəkilli qızartının əmələ gəlməsidir.
Gənə Mənşəli Ensefalit
Bu virus xəstəliyi beyin və sinir sistemini zədələyə bilər. Xəstələrdə yüksək hərarət, baş ağrısı, huşun pozulması və nevroloji əlamətlər müşahidə oluna bilər.
Riketsioz İnfeksiyaları
Riketsiyalar tərəfindən törədilən bu infeksiyalar qızdırma, səpgilər və ümumi intoksikasiya əlamətləri ilə xarakterizə olunur. Müalicə olunmadıqda ağırlaşmalar yarada bilər.
Gənələr əsasən aşağıdakı ərazilərdə daha çox müşahidə olunur:
- Kənd təsərrüfatı sahələri;
- Otlaq və biçənək əraziləri;
- Meşə və kolluq sahələr;
- Parklar və yaşıllıq zonaları;
- Heyvandarlıq təsərrüfatları;
- Yabanı heyvanların sıx yaşadığı ərazilər.
Xüsusilə yaz və yay aylarında bu məkanlarda çalışan və ya istirahət edən şəxslər daha yüksək risk qrupuna daxildir.
Gənə mənşəli xəstəliklərin qarşısının alınmasında profilaktik tədbirlər mühüm rol oynayır.
Fərdi qorunma tədbirləri
- Təbiətdə olarkən uzunqollu və açıq rəngli geyimlərdən istifadə etmək;
- Şalvarın balaqlarını corabın içinə salmaq;
- Həşəratqovucu vasitələrdən istifadə etmək;
- Təbiətdən qayıtdıqdan sonra bədəni və geyimləri diqqətlə yoxlamaq;
- Ev heyvanlarını müntəzəm nəzarətdə saxlamaq.
Ətraf mühit üzrə profilaktika
- Yaşıllıq və otlaq sahələrinin təmiz saxlanılması;
- Hündür otların və kolluqların müntəzəm biçilməsi;
- Heyvanların baytarlıq nəzarətindən keçirilməsi;
- Ferma və təsərrüfatlarda sanitariya qaydalarına riayət olunması;
- Riskli ərazilərdə peşəkar dezinseksiya tədbirlərinin həyata keçirilməsi.
Gənələrin populyasiyasının nəzarətdə saxlanılması üçün fərdi tədbirlərlə yanaşı peşəkar dezinseksiya işləri də vacib hesab olunur. Xüsusilə parklar, istirahət zonaları, kənd təsərrüfatı sahələri və heyvandarlıq təsərrüfatlarında aparılan planlı dezinseksiya tədbirləri insanların və heyvanların yoluxma riskini əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər.
İqlim dəyişiklikləri fonunda gənələrin yayılması və onların daşıdığı xəstəliklərə yoluxma riski artır. Bu səbəbdən həm fərdi qorunma tədbirlərinə əməl etmək, həm də ətraf mühitdə profilaktik tədbirlərin həyata keçirilməsi böyük əhəmiyyət daşıyır. Erkən profilaktika və peşəkar mübarizə tədbirləri gənə mənşəli xəstəliklərin qarşısının alınmasının ən effektiv yollarından biridir.
Epidlife.az olaraq xatırladırıq ki, gənə dişləməsi və ya gənə mənşəli xəstəlik əlamətləri müşahidə etdikdə dərhal tibb müəssisəsinə müraciət etmək vacibdir.
