Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) 17 may 2026-cı ildə Konqo Demokratik Respublikasında (KDR) və Uqandada yayılan Ebola epidemiyasını “Beynəlxalq Əhəmiyyətli İctimai Səhiyyə Fövqəladə Vəziyyəti” (PHEIC) elan edib. Bu qərar virusun sərhədləri aşaraq yayılması, yüksək ölüm göstəriciləri və mövcud nəzarət çətinlikləri səbəbindən qəbul olunub.
Hazırda epidemiya əsasən KDR-nin İturi əyalətində qeydə alınır. ÜST məlumatına görə:
- yüzlərlə şübhəli yoluxma halı,
- onlarla ölüm,
- səhiyyə işçiləri arasında yoluxmalar,
- və qonşu ölkələrə keçən hallar aşkarlanıb.
Bu dəfə narahatlıq yaradan əsas məqam epidemiyanın “Bundibugyo” ştammı ilə əlaqəli olmasıdır. Bu Ebola növü üçün hazırda geniş istifadə olunan təsdiqlənmiş vaksin və spesifik müalicə vasitəsi mövcud deyil. ÜST məhz buna görə vəziyyəti yüksək riskli hesab edir.
ÜST tərəfindən elan edilən “Beynəlxalq Əhəmiyyətli İctimai Səhiyyə Fövqəladə Vəziyyəti” dünya ölkələrinə xəbərdarlıq xarakterli ən yüksək beynəlxalq səhiyyə siqnallarından biridir. Bu status:
- xəstəliyin beynəlxalq yayılma riski yaratdığını,
- ölkələrin birgə və sürətli tədbirlər görməsinin vacibliyini,
- səhiyyə sistemlərinin hazırlıqlı olmasının lazım gəldiyini göstərir.
Bu qərar ölkələrə:
- monitorinqi gücləndirmək,
- laborator hazırlığı artırmaq,
- sərhəd nəzarətini optimallaşdırmaq,
- və səhiyyə işçilərini qorumaq üçün çağırış edir.
Fövqəladə vəziyyət pandemiya demək deyil.
Əhali arasında tez-tez “fövqəladə vəziyyət” anlayışı “pandemiya” ilə qarışdırılır. Halbuki bunlar fərqli anlayışlardır.
Pandemiya nədir?
Pandemiya – yoluxucu xəstəliyin eyni vaxtda bir çox ölkə və qitədə geniş və davamlı şəkildə yayılmasıdır. COVID-19 buna ən yaxın nümunədir.
Fövqəladə vəziyyət nədir?
Fövqəladə vəziyyət isə xəstəliyin ciddi beynəlxalq risk yaratdığını və dərhal koordinasiyalı tədbirlər tələb etdiyini bildirir. Yəni:
- hər fövqəladə vəziyyət pandemiya deyil,
- amma bəzi pandemiyalar fövqəladə vəziyyət elanından sonra inkişaf edə bilər.
ÜST hazırda Ebola ilə bağlı vəziyyətin pandemiya səviyyəsində olmadığını xüsusi vurğulayıb. Virusun yayılması məhdud regionlarda müşahidə olunur və COVID-19 kimi hava-damcı yolu ilə sürətli yayılma xüsusiyyəti yoxdur.
Ebola virusu əsasən:
- yoluxmuş şəxsin qanı və bədən mayeləri ilə təmas,
- tibbi avadanlıqların çirklənməsi,
- təhlükəsiz olmayan dəfn mərasimləri,
- və xəstə heyvanlarla təmas nəticəsində yayılır.
Əsas simptomlar:
- yüksək hərarət,
- güclü halsızlıq,
- qusma və ishal,
- əzələ ağrıları,
- bəzi hallarda daxili və xarici qanaxmalardır.
Virusun ölüm göstəricisi yüksəkdir və bəzi epidemiyalarda 50%-dən çox olub.
Əhali üçün əsas mesajlar
- Rəsmi səhiyyə qurumlarının məlumatlarını izləmək vacibdir.
- Şübhəli simptomlar zamanı dərhal tibbi yardıma müraciət edilməlidir.
- Xəstə şəxslərin bədən mayeləri ilə təmasdan qorunmaq lazımdır.
- Səhiyyə müəssisələrində infeksiya nəzarəti tədbirləri ciddi şəkildə tətbiq olunmalıdır.
Hazırda beynəlxalq səhiyyə təşkilatları və regional ölkələr epidemiyanın nəzarətdə saxlanılması üçün birgə fəaliyyətlərini davam etdirirlər.
