Onkoloji xəstəliklər dünyada və Azərbaycanda ölüm və əlilliyin əsas səbəblərindən biri olaraq qalır. Xüsusilə ağciyər, süd vəzi, yoğun bağırsaq və prostat xərçəngi hallarında artım müşahidə olunur. Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu xəstəliklərin böyük hissəsi erkən mərhələdə aşkarlandıqda uğurla müalicə oluna bilər.
Ağciyər xərçəngi ən çox rast gəlinən və yüksək ölüm göstəricisinə malik onkoloji xəstəliklərdən biridir. Əsas risk faktorları arasında siqaret istifadəsi, passiv siqaret tüstüsü, hava çirkliliyi və bəzi kimyəvi maddələrə uzunmüddətli məruz qalma yer alır.
Əlamətlər:
- Uzunmüddətli öskürək
- Qanlı bəlğəm
- Nəfəs darlığı
- Sinə ağrısı
- Səbəbsiz çəki itkisi
Siqaretdən uzaq durmaq ağciyər xərçənginin qarşısını almaqda ən effektiv addımlardan biridir.
Qadınlarda ən çox rast gəlinən xərçəng növlərindən biri süd vəzi xərçəngidir. Erkən diaqnoz sağqalma ehtimalını əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
Risk faktorları:
- Ailə anamnezi
- Hormonal dəyişikliklər
- Piylənmə
- Fiziki passivlik
- Gec yaşda doğuş və ya doğuşun olmaması
Profilaktika:
- Müntəzəm özünü müayinə
- Həkim müayinələri
- Yaşa uyğun mammoqrafiya müayinəsi
Yoğun bağırsaq xərçəngi son illərdə daha gənc yaş qruplarında da müşahidə olunmağa başlayıb. Qidalanma vərdişləri və həyat tərzi bu xəstəliyin yaranmasında mühüm rol oynayır.
Risk faktorları:
- Az lifli qidalanma
- Qırmızı və emal olunmuş ətin çox istifadəsi
- Oturaq həyat tərzi
- Piylənmə
- Siqaret və alkoqol istifadəsi
Əlamətlər:
- Nəcisdə qan
- Bağırsaq vərdişlərində dəyişiklik
- Qarın ağrıları
- Səbəbsiz halsızlıq və çəki itkisi
Kolonoskopiya müayinəsi erkən aşkarlamada mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Kişilərdə geniş yayılmış xərçəng növlərindən biri prostat xərçəngidir. Xüsusilə 50 yaşdan sonra risk artır.
Əlamətlər:
- Sidik ifrazında çətinlik
- Tez-tez sidiyə getmə
- Sidikdə qan
- Çanaq nahiyəsində ağrılar
PSA testi və uroloq müayinəsi erkən diaqnostikada istifadə olunur.
Onkoloji xəstəliklərdən qorunmaq üçün nə etməli?
Mütəxəssislər aşağıdakı sağlam həyat tərzi vərdişlərini tövsiyə edir:
- Siqaret və tütün məhsullarından uzaq durmaq
- Fiziki aktivliyi artırmaq
- Sağlam və balanslı qidalanmaq
- Normal bədən çəkisini qorumaq
- Alkoqol istifadəsini məhdudlaşdırmaq
- Müntəzəm tibbi müayinələrdən keçmək
Unutmaq olmaz ki, erkən diaqnoz bir çox onkoloji xəstəlikdə həyat xilas edən əsas amildir. Maariflənmə və profilaktik yanaşma həm fərdi, həm də ictimai sağlamlıq baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.
