Vərəm dünya üzrə ictimai sağlamlıq üçün ən ciddi yoluxucu xəstəliklərdən biri olaraq qalır. Xəstəliyin effektiv idarə olunması yalnız diaqnostika və müalicə ilə məhdudlaşmır. Vərəm xəstələrinin vaxtında qeydiyyata alınması, dispanser müşahidəsinə cəlb edilməsi və epidemioloji nəzarətin təşkili vərəmlə mübarizənin əsas sütunlarından hesab olunur. Azərbaycanda da bu proses qanunvericilik və klinik protokollarla tənzimlənir.
Qeydiyyatın əsas məqsədləri aşağıdakılardır:
- Xəstənin tam və fasiləsiz müalicəsini təmin etmək;
- Müalicə nəticələrini izləmək;
- Dərmana davamlı vərəm hallarını nəzarətdə saxlamaq;
- Təmasda olmuş şəxslərin müayinəsini təşkil etmək;
- Xəstəliyin cəmiyyətdə yayılmasının qarşısını almaq;
- Milli və beynəlxalq statistikanın aparılmasını təmin etmək.
Vərəm dispanserlərinə və ya müvafiq ftiziatrik xidmətlərə aşağıdakı şəxslər yönləndirilirlər:
- Vərəm diaqnozu təsdiqlənmiş xəstələr;
- Vərəmə şübhə olan şəxslər;
- Profilaktik müayinələr zamanı aşkarlanmış hallar;
- Vərəm xəstələri ilə təmasda olmuş şəxslər.
Qeydiyyata alınmazdan əvvəl rentgenoloji, laborator və digər diaqnostik müayinələr aparılır. Diaqnoz təsdiqləndikdən sonra xəstə üçün tibbi sənədləşmə açılır və dispanser müşahidəsinə götürülür.
Azərbaycanda tətbiq olunan yenilənmiş "Vərəm xəstələrinin aşkarlanması üzrə klinik protokol" vərəm hallarının standart qaydada aşkarlanmasını, qeydiyyatını və idarə olunmasını nəzərdə tutur. Protokol Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının tövsiyələrinə uyğun hazırlanıb.
Klinik protokollara əsasən:
- Hər yeni təsdiqlənmiş vərəm hadisəsi qeydiyyata alınmalıdır;
- Xəstənin müalicə kateqoriyası müəyyənləşdirilməlidir;
- Müalicə nəticələri sistemli şəkildə sənədləşdirilməlidir;
- Təmaslı şəxslərin skrininqi aparılmalıdır;
- Dərmana davamlı vərəm halları ayrıca nəzarət altında saxlanılmalıdır.
Ənənəvi ftiziatrik müşahidə sistemində xəstələr kliniki vəziyyətlərinə uyğun qruplara bölünürlər:
I qrup
Aktiv vərəm xəstələri. Bu şəxslər intensiv müalicə və daimi nəzarət altında olurlar.
II qrup
Müalicə fonunda klinik və radioloji yaxşılaşma müşahidə olunan xəstələr. Onlar müntəzəm olaraq dispanserə müraciət etməlidirlər.
III qrup
Sağalmış və ya qeyri-fəal vərəm forması olan şəxslər. Məqsəd residiv riskinin vaxtında aşkar edilməsidir.
Vərəm xəstələrinin qeydiyyatı şəxsi məlumatların qorunması prinsiplərinə uyğun həyata keçirilir. Tibbi məlumatlar yalnız müvafiq səhiyyə işçiləri tərəfindən istifadə olunur və qanunla qorunur.
Bununla yanaşı, vərəm ictimai sağlamlıq üçün təhlükəli yoluxucu xəstəlik hesab olunduğundan xəstənin müşahidədən kənarda qalması və ya müalicəni yarımçıq dayandırması həm özünün, həm də ətrafındakı insanların sağlamlığı üçün risk yarada bilər.
Vərəm xəstələrinin qeydiyyatı sadəcə inzibati prosedur deyil. Bu sistem xəstənin vaxtında müalicə almasına, dərman təminatına, təmaslıların müayinəsinə və cəmiyyətdə xəstəliyin yayılmasının qarşısının alınmasına xidmət edir. Müasir vərəmlə mübarizə strategiyalarında qeydiyyat və dispanser müşahidəsi xəstəliyin idarə olunmasının ayrılmaz hissəsi hesab edilir.
