Hər il 5 iyun tarixində qeyd olunan Ümumdünya Ətraf Mühit Günü insanları ətraf mühitin qorunmasına təşviq edən ən mühüm beynəlxalq təşəbbüslərdən biridir. Bu gün təkcə təbiətin mühafizəsi ilə deyil, həm də insan sağlamlığının qorunması ilə sıx əlaqəlidir. Çünki sağlam ətraf mühit sağlam həyatın əsas şərtlərindən biridir.
İnsan sağlamlığı yaşadığı mühitdən birbaşa asılıdır. Təmiz hava, keyfiyyətli içməli su, təhlükəsiz qida və sağlam ekosistemlər insanların fiziki və psixi rifahının əsasını təşkil edir. Ətraf mühitin çirklənməsi isə müxtəlif xəstəliklərin yaranması və yayılması üçün əlverişli şərait yaradır.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatlarına görə, ətraf mühit amilləri ilə əlaqəli risklər hər il milyonlarla insanın vaxtından əvvəl ölümünə səbəb olur. Hava çirklənməsi, iqlim dəyişiklikləri, suyun çirklənməsi və tullantıların düzgün idarə olunmaması ən ciddi problemlər sırasındadır.
Hava çirklənməsi müasir dövrün ən böyük ictimai sağlamlıq problemlərindən biridir. Atmosferə buraxılan zərərli qazlar və hissəciklər aşağıdakı xəstəliklərin riskini artırır:
- Bronxial astma;
- Xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyi;
- Ağciyər xərçəngi;
- Ürək-damar xəstəlikləri;
- İnsult.
Xüsusilə uşaqlar, yaşlılar və xroniki xəstəlikləri olan şəxslər hava çirklənməsinin təsirlərinə daha həssasdırlar.
Qlobal istiləşmə və iqlim dəyişiklikləri yalnız ekoloji deyil, həm də tibbi problemdir. Temperaturun yüksəlməsi, ekstremal hava hadisələrinin artması və ekosistemlərin dəyişməsi bir sıra sağlamlıq risklərinə səbəb olur:
- İstilik vurması və susuzlaşma halları;
- Allergik xəstəliklərin artması;
- Yoluxucu xəstəliklərin yayılma coğrafiyasının genişlənməsi;
- Psixi sağlamlıq problemlərinin artması;
- Qida və su təhlükəsizliyi riskləri.
Təhlükəsiz içməli suya çıxış insanların sağlam yaşaması üçün vacibdir. Çirkli su və qeyri-kafi sanitariya şəraiti aşağıdakı xəstəliklərin yayılmasına səbəb ola bilər:
- Kəskin bağırsaq infeksiyaları;
- Hepatit A;
- Dizenteriya;
- Xolera və digər su mənşəli xəstəliklər.
Su ehtiyatlarının qorunması və səmərəli istifadəsi həm ekoloji, həm də səhiyyə baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.
Ətraf mühitin sağlamlaşdırılması yalnız dövlət qurumlarının deyil, hər bir vətəndaşın məsuliyyətidir. Kiçik addımlar böyük dəyişikliklər yarada bilər:
- Tullantıları çeşidləmək;
- Plastik istifadəsini azaltmaq;
- Su və enerji sərfiyyatına qənaət etmək;
- Ağacəkmə aksiyalarında iştirak etmək;
- İctimai nəqliyyatdan və ya ekoloji nəqliyyat vasitələrindən istifadə etmək.
5 İyun – Ümumdünya Ətraf Mühit Günü bizə xatırladır ki, insan sağlamlığı ilə ətraf mühitin sağlamlığı ayrılmaz şəkildə bağlıdır. Təmiz hava, təmiz su və sağlam ekosistemlər gələcək nəsillərin sağlam həyatının təminatıdır. Ətraf mühiti qorumaq təkcə təbiəti deyil, həm də öz sağlamlığımızı qorumaq deməkdir.
Sağlam ətraf mühit – sağlam həyatın əsas şərtidir.
